A la debuta, la diglossia representa la reparticion foncionala de doas varietats d’una sola lenga dins una comunautat. L’occitan passa d’una lenga amb totas las foncions que pòt ocupar una lenga a una lenga subordinada ; la lenga « nauta » es alara lo francés que servís pels registres, socialament valorizats coma l’administracion, l’educacion… L’occitan es desclassat e es considerat coma una lenga «bassa» que demòra sonque per l’oralitat, los contes, los racontes…
L’occitan es pas pus considerat coma lenga ni tanpauc coma un dialècte mas un patés.




1èra diglossia

Del sègle XVIen cap a la Revolucion, l’occitan se manten coma lenga de comunicacion dins l’ensemble de la populacion meridionala e lo francés es encara mal conegut. Aquela primièra diglossia se caracterisa en primièr per la pèrda dels registres escriches los mai importants de l’occitan.
Lo francés deven lenga administrativa oficiala sul territòri francés al sègle XVIen. Deven un simbòl identitari del país e tanben dempuèi la guèrra de cent ans, es una vertadièra institucion al nivèl literari.

L’occitan administratiu finís de desaparéisser e subretot l’occitan literari. Mas dins aquel contèxte, pauc favorable a la lenga d’òc que podèm véser dins lo miègjorn un ensag de renaissénça literària occitana (La literatura baròca occitana).

Al sègle XVIIen, la literatura occitana es associada a de genres plan particulars coma lo teatre popular, satiras, parodias, pastoralas. Es mai aisit de tocar un public popular que coneis sonque l’occitan.

Lo movement literari occitan aurà de mal de se far entendre fàcia a una literatura francesa qu’a ja lo sosten institucional mas tanben de las tecnicas modèrnas de difusion coma l’estampariá alara que los escriches occitans son encara sovent manuscriches.

Aquela primièra fasa diglossica sembla estable. Lo francés ocupa d’ara endavant los registres socialament valorizats (escrich oficial, administratiu, literari…) mentre que l’occitan se manténer a l’oral al còr d’una populacion meridionala majoritàriament analfabèta. Mas aquesta estabilitat diglossica ratifica un estat de fach : l’occitan es pas mai considerat sonque coma lenga «bassa», un estatut mai inferior que non pas la lenga francesa.




2nda diglossia

La segonda fasa diglossica, que se fixarà las debutas al moment de la Revolucion francesa, véser nàisser lo projècte de menar cap son tèrme l’eradicacion totala de la lenga occitana e de las autras lengas de França. Aprèp aver privat l’occitan dels registres escriches los mai nòbles, es doncas ara l’usatge oral e quotidian que serà en mira, autrament dich la forma de lenga transmesa al sen de la familha es utilizada per la comunicacion per una populacion encara majoritàriament monolingüa e analfabèta.

La Revolucion installa pauc a pauc una vertadièra politica linguistica que va promòure l’usatge del francés coma unic vector del progrès e de las idèas revolucionàrias.
Es la debuta de la « caça al patés » que deu permetre de generalizar l’usatge del francés.
Lo sol factor d’integracion possible a la comunautat nacionala es lo mestritge del francés.

Lo 4 de junh de 1794, l’abbat Gregòri presenta a la Convencion nacionala un tèxte que lo títol es sens ambigüitat : Rapport sur la nécessité et les moyens d’anéantir les patois et d’universaliser l’usage de la langue française.

La lenga francesa, al moment de la Revolucion fa l’objècte d’un fòrabandiment oficial. L’occitan serà considerat coma una lenga inferiora. E es pendent aquel periòde critic qu’un cert nombre de letrats ensajan de provar que l’occitan a pas dich son darrièr mot.



A la mitat del sègle XIXen, la premsa permet tanben a la lenga occitana de tornar trapar una plaça dins l’escrich public, e apareis coma un marcaire de l’identitat sociala e regionala. Poètas coma Jasemin, Gelu o Peiròtes quilhan l’occitan al reng de lenga del pòble, dels obrièrs e dels païsans.

En Provença, lo desvolopament de l’occitan literari mena d’escrivans a se recampar a costat de Frederic Mistral per formar lo Felibritge. Lo succès nacional de Mistral subretot amb Mirèio en 1858 rend lo movement popular e permet de crear un vertadièr malhum de defensa de la lenga d’òc. La grafia Mistralenca s’installarà tanben.




Elodia Bascou
amb los corses de Lieutard Hervé seguits en 2016 ,
Universitat Paul Valery Montpelhièr.