L’enfant, dins las primièras annadas de sa vida, a tot d’aprene. Pauc a pauc, de mercé a sos familhars que validan o non sos aprendissatges, va aprene a viure tal un uman e a se socializar. En consequéncia d’aquestas validacions o invalidacions, l’enfant s’especializa dins sos aprendissatges. Es a dire que va daissar de costat totes los aprendissatges pas validats, doncas erronèus.

L’uman nais amb cent miliards de neurònas. Totas aquestas neurònas son de potencialitats. Per aprene, l’enfant mobiliza diferentas neurònas e va gardar activas las neurònas (e las ligasons sinapticas entre las neurònas) que son confortadas per d’aprendissatges validats. Mas, al contrari, las neurònas qu’aviá mobilizadas per d’aprendissatges erronèus seràn pas mai utilizadas e tombaràn en desuetud. Es aqueste procediment, que de neurònas se botan en somelh, lo «procediment d’estabilizacion sinaptica». Aquò comença fòrça d’ora, s’accelèra a l’entorn de l’age de 4 ans, e s’acaba a l’age de 7 ans ! Aprèp la nòstra 7èna annada de vida, sollicitam pas mai de novèlas zònas neuronalas. Gardam en memòria sonque las ligasons sinapticas validadas e consolidadas, e trabalham alara per associacion e mesa en ligason d’aquesta «banca de donadas».

Per çò qu’es de l’aprendissatge del lengatge, es çò meteis, çò qu’explica que los enfants «salvatges», qu’an pas après a parlar quand èran pichons, capitaràn pas jamai a téner una conversacion mai tard ; amai se son fin finala socializats e que lo mond a l’entorn fan totes los esfòrces possibles per los i ajudar. Lo psicolingüista Gilbèrt Dalgalian1 fa la comparason entre un dròlle trapat en Avairon en 1798 alara qu’aviá mai o mens 12 ans, e una dròlla trapada dins las annadas 1970 alara qu’aviá 13 ans. L’un coma l’autra foguèron pas socializats pendent tota lor enfància e aprenguèron pas a parlar. Fin finala, a mai se foguèron en seguida pres en carga per de mètges e de lingüistas, aprenguèron un cinquantenat de mots e pas mai. Jamai poguèron pas formular de frasas corrèctament e d’un biais intuitiu.

Dins aqueste sens, Gilbèrt Dalgalian explica çò qu’es la diferéncia entre «lenga» e «lengatge» : la lenga correspond a un còde, un sistèma amb sas règlas, son lexic, sa fonologia, sa morfosintaxi. Lo lengatge qu’es una aptitud generala, transversala, a manipular los signes de la comunicacion, e que se construsís entre 0 e 7 ans. L’enfant aquesís aquesta foncion per que n’a absoludament besonh per se socializar. Aqueste aprendissatge es jos-jacent a l’aprendissatge de las lengas quinas que sián. Un còp que manipulam los signes del lengatge, podèm pèrdre una lenga, mas pas jamai lo lengatge. Un enfant que mudarà dins un país novèl va doblidar pauc a pauc sa lenga mairala (se la practica pas mai), mas va lèu aprene la lenga del novèl país per qu’a après a manipular de sistèmas de signes e que son inscrits dins sas neurònas. Aquesta foncion existís solament se s’inscriu dins las neurònas de l’enfant.

Aqueste procediment d’estabilizacion sinaptica que s’acaba a l’atge de 7 ans fa que l’aprendissatge aboriu d’una lenga a una valor formatritz per son cervèl fòrça mai prigonda, rica e durable. Podèm aprene una lenga a tot atge, mas l’aprene d’un biais aboriu es una formacion d’una tota autra importància. Se l’enfant a aprés mai d’una lenga quand èra pichon, aurà mai tard una plan mai granda facilitat per aprene d’autras lengas, mas tanben una facilitat dins totes los autres domenis intellectuals per que son cervèl es mai «dubèrt», a mantun sistèma d’encodatge. Aquò li permet de pas far de traduccions per aprene las diferentas lengas : torna formular liurament son saber per passar d’una lenga a l’autra.

Enfin, Gilbèrt Dalgalian insistís sus los benfaches d’aprene la lenga regionala de son caire. L’aprendissatge d’una lenga es un aprendissatge exigent que sollicita l’afectivitat de l’enfant. Aquò exigís doncas un environa portaire. En çò nòstre, la preséncia de l’occitan se fa sentir e demanda sonque d’èsser un pauc reviudada. Es doncas dins aqueste environa qu’es bon d’ancorar l’aprendissatge de l’occitan.

Raquèl MARTIN

1 Gilbèrt Dalgalian es psicolingüista e cercaire universitari, especializat dins los aprendissatges aborius de las lengas. Conferéncia «Devenir bilingue. Pourquoi? Comment?». URL: https://www.youtube.com/watch?v=NLZh5pWunVY. Transcripcion d’un entreten pel CRDP de Tolosa. URL: http://www.cndp.fr/crdp-toulouse/IMG/pdf/entretien_dalgalian.pdf