Pendent un moment d’escambi a l’entorn d’estatuts, ròtles e foncions nos sèm apiejadas sus un tròç de tèxt de Renat Laffitte e del grop A.V.P.I. Ne faguèrem la revirada, la vaquí :

Intermedi tecnica : Cenchas de comportament e « Estatut R »

La monografia de Matiu, coma la de Malick, punta una institucion particulara del dispositiu TFPI, que gaire d’escriches existisson : « la cencha roja » e « la cencha » daurada ». Es pas inutil de tornar cap a aquestes estatuts especials que son possibles dins la classa institucionala. S’agís d’un element clau del sistèma de las cenchas de comportament, que sens el, aqueste sistèma embarrariá lo comportament d’aqueles escolans dins una illusion d’evolucion lineara, ninòia e dangierosa. Una evidéncia, primièr. Lo comportament d’una persona, e en particular d’un escolan, depend non solament de son istòria mas tanben de la situacion dins la quala se trapa, e mai de son « estat » del moment. Se tenèm compte dels imprevistes, dels rescontres, d’espròvas, de traumatismes, brèu, de la vida vidanta al dintre e fòra de l’escòla, aquesta escala de comportament ven un classament illusòri de mai, un sistèma sado-masoquista, que los efièches per d’unes enfants pòdon èsser redobtables. Tan val — tornar a las « nòtas de conducha » d’abans, – que l’abandon progressiu dempuèi 1968, ven fòrça mens de lor aspècte « passat de mòda » que de lor ineficacitat remarcabla fàcia als comportaments dels escolans de la fin del sègle XXen. Comportament ? Conducha ? Disciplina ?  Abans de parlar d’« estatut especial », es la quita nocion d’«estatut » e de « ròtle » que cal tornar prene e de la pertinéncia de lor utilizacion en mitan escolar.

1) D’estatuts e de ròtles per l’escolan 

Las cenchas de comportament definisson pas de comportaments mas puslèu d’estatuts. Forman una responsa a la question, rarament formulada, mas l’èime que pausa sovent l’enfant (e doncas lo jovent!) per d’unes comportaments : «  Per qual me prenetz ? » Autrament dich : quin estatut me balhatz  e quin ròtle soi tengut de jogar ? 

En escambi de las limitacions e de las obligacions, l’individú recep de la societat una garantida : son estatut, « çò que soi en dreit d’esperar dels autres quand complissi mon ròtle», que li assegura un espaci-temps ont se sentís d’aise, en seguretat, liure, poderós. Malgrat que los comportaments asocials sián reaccionals, a un prejudici [real o fantasmat] a aquela «esfèra d’aisança». (CCPI p.407)

 Sovent, lo malaise – lo mal-aise- de l’individú dins una còla organizada, a son origina dins l’inadequacion, entre çò que crei de poder far e çò qu’a lo drech de far. O ben mon ròtle despassa la  competéncia  e las possibilitats mieunas : « Me demandan l’impossible », o al contrari, m’interdison de far çò qu’ai lo sentiment de poder far : la competéncia mieuna despassa mon ròtle. (CCPI p.406)

La question dels dreits de l’enfant torna pausar la question de son, o de sos estatuts. Aquesta question es a la basa de çò que sonam uèi, d’un biais un pauc fosc, una «educacion a la ciutadanetat», sembla que nos acordam (enfin?) per trapar importanta, es a dire en fait, a la basa de tota educacion a la ciutadanetat. 

L’alienat – etimologicament privat de ligam amb los autres – es quasi privat de libertat e de poder perque es reconegut irresponsable. Alavetz, una autra entitat – persona o institucion – assumís las responsabilitats e pren lo poder. Pòt pas pretendre a la libertat sonque lo qu’accepta las responsabilitats. Pòt èsser tengut per responsable unicament un èsser viu liure, liure de sos actes : çò qu’implica un cèrt poder de far. Consideram l’ensem « libertat/responsabilitat/poder » coma indissociable.

L’educacion consistiriá alara en un entraïnament a las responsabilitats, çò que supausa ipso facto un alargament progressiu de l’airal de libertat e de poder. Cada mainatge essent, de fach, en mesura de descobrir d’experiéncias que lo menan de la dependéncia del nenon a l’autonomia de l’adulte. Reglatge delicat que pren pè sus una coneissença de las possibilitats de cadun, a cada moment. Es tan  nociu de manténer d’adolescents dins una situacion de dependéncia infantila, coma d’abandonar de joves enfants a una libertat  perilhosa… O podèm far, aquò : senhalar que, dins lo contèxte urban actual, los règlaments qu’assimila l’escolan a un « objècte recomandat (que cal mai que mai rendre  en bon estat a son proprietari) limitan fòrça las possibilitats d’educacion en mitan escolar.

Aquelas linhas foguèron escrichas en 1970. Malgrat las evolucions de l’escòla francesa aprèp l’an 2000, sembla plan que la question dels estatuts possibles de l’escolan siá pas encara a l’òrdre del jorn, perque pensam l’aver resolgut dempuèi longtemps. Esperam de l’escolan, qu’aja un « comportament adaptat ». Adaptat a qué ? Al reglament escolar, e aquò basta per definir que li siá acordat l’estatut unenc, dempuèi Jules Ferry: l’estatut d’escolan. Aital dins una escòla elementària, lo reglament que dona los dreits e los devers, las libertats e çò defendut ; es çò parièr per de mainatges de 6 ans (CP) e de 10,11, o 12 ans (CM2), quina que siá lor origina, lor istòria e lor desvolopament biologic, psiquic e social. Ara qu’estigmatizam volontièrs los mainatges e los adolescents destimborlats, nos sembla pas inutil de téner compte d’aquelas consideracions banalas, cap a la nocion d’estatut e de ròtle. Aital, dempuèi las annadas 50, las cenchas de comportament son una aisina per embarrar pas un enfant dins un estatut unenc e unifòrm, per li progir al contrari una pluralitat  d’estatuts e de ròtles evolutius, segon las situacions segur, mas tanben segon son atge e sas capacitats fisicas, intellectualas, afectivas e relacionalas.  Es aqueste encastre que permet una diversitat ierarquizada de « libertats/ responsabilitats/ poders ». Aquí intervenon divèrsas formas d’un estatut especial per d’enfants en dificultat, es a dire, plan sovent, d’enfants dificiles.

Revirada d’un extrach del libre « Essais de pédagogie institutionnelle.2006 » – Intermedi tecnica : Cenchas de comportament e « Estatut R » de Renat Laffitte e lo grop A.V.P.I per Solanja Richez, Clara-Lina Zimpfer, Elodia Bascou, Elodia Raymond, Monica Bissay, Sandrina Lavandet, Patrici Baccou, Cloe Garcia.